Фирдавси Аъзам

Адабу фарҳанги Мастчоҳ

1. Аз «Хулбуи лаби чу » то «Сузани патефон»


Бешубха аст, ки замону макон, мухити ичтимои ба зиндаги ва фаъолияти инсон таъсир мегузорад, зеро инсон дар доираи онхо мемонад ва берун аз онхо буда ва шуда наметавонад.Чунин таъсир дар фолклор-хикмати халк низ дида мешавад, зеро мардумро одат буда ки бо шеър тавъам зистаанд.Кам одаме ёфт мешавад, ки дар инчо 50-60 байту рубои надонад ё бо оханг нахонад.Мухит чунин инсонхо тарбият менамуд.
Чупони пешаи мухиму асоси, ки ба хисоб мерафт, бешак аст, ки дар танхоихо байни куххои баланд, ки садо акс мемдихад, шавку илхоми одам меояд.Фолклор муаллифи мушаххасе ё ягонае надорад, он моли халк аст.Аз ёдхо ба ёду хотирот мегузарад ва хирмани бузургеро ташкил медихад.Бисёр мисолхои аник метавон овард, ки гуяндагони он маълуми мушаххасанд ва онхоро аксаран филбадеха гуфтаанд.
Чунончи, Мулломухаммадрачаб-шахси засрофатгую хозирчавоб дар хашахри алафдарви ба сохиби кор чунин мегуяд:

Хезед нашинед тарддуди ош кунед,
Дар пеши даравгарон палав чош кунед.

Сохибкор хам суст намеояд:

Дар огали мо на гов монду на рама
Руган ба Каротегин,биринч да (р) Курма.

Ё мисоли дигар.Дар замоне, ки дар дарё тилло кор мекарданд, марде бо номи Одина кор мекард ва уро Одинаи “залатой” мегуфтанд.Баъд дар хаки у чунин байт сурудаанд.
“Точикзалатой” акнун пароканда шудаст,
Дар назди халоик аз хама ганда шудаст.

Муллоабдулло табъи баланди шоири доштааст.Сатрхои зерин моли уянд:

Вой аз сари шаррахою вой аз обаш
Вой аз сари Шахи Зарду чои хобаш
Дар гарми хамво муяссарам гардунад,
Сад бор мурам ба Чашмаи Широбаш

Дар яке аз паюгонихои (туи аруси) махал шохид будем, ки кампире лагандча дар даст бо лахни шевову чаззоб ин байтро хонду аз гиря хиккакаш гирифт.

Ин кутали Зойти буроз асту нишеб
Чо-чо гули анбар асту чо-чо гули себ.

Эхтимол хамон лахза ба ёди кампир зодгохаш рансиду онро бадехатан замзама намуд., зеро мо на дар китобхои фолклор ва на дар забони мардум онро дарёфт накардем.
Чунин мисолхо хеле зиёданд.

Дилварзира шаб пашшаю руз офтобаш
Мачора мурам ба шаррахои обаш.

Ин байтро наметавон тахкир кард, ба он эхтиёч нест,харчанд, ки кампир “бесавод” буд,аммо байти у аз лихози шеъри нукс надорад,кофияву радиф барчо, маъни пухта, таносуби каломро бубинед:шаб-руз,Дилварзин-Масчо,офтоб-шарраи об.
То мухочират олоти афзори абёти мардуми васфи шарраю чашмахо, салкинихои сояи зардолухо, хасрату армони фарди,шиква аз бепарвоии дустдошта,зебоихои тагобу азоби чупонбача хини борон, афсуси дустдоштаи у-духтари дехоти,ки зери борон мемонад.Инчунин манзараи чавдарви,хирманкуби,орзухои бачаги, хавас хо акс ёфтаанд, кивокеан онхо садои дили пурорзу,пурхасрат ва пурдарданд.

Оби хунука ба оби чуш андозед
Байтои мани сухтара гуш андозед.

Дилварзин фолклорро хам дигаргун намуд.ИН конуни хаёт аст.Мардум бо ашёи наве чун телфон,радио,патефон,камсамоил,матлубот, парта,пахта, трактор,мошин, червон,электрик тилвизор, мактаби нав, Янток, колхоз,лампочка ва гайрахо бештар ошнои намуданд, аз онхо бахра бурданд ва дар ифодаи арзу дарди худ истифода бурданд.

Аксаран дар ашъори Дилварзини мо навои шукру сипос ба даврон, миннатдори аз Хукумат, озодии занону духтарон, тараннуми мактаби шурои ва ахёнан шикоят аз пашаю гармихои дашт ба гуш мерасад.Яъне мардум бо худ аз кухистон ба чои куххои баланд ба водии апст шеъри баландашро овард.Шеър хамвора хамнафасу хамрози онхо будааст.Бо оханги мастчохи байт хондан дар чашну базмхо як анъана буд,мутаассифона, солхои охир шеъри шуху мавсими ва кучаги чои онро гирифт.
Дар зер ба сифати намуна аввал байтхои дар Мастчох сурудашуыда ва баъд офирадахои Дилварзиниро меорем,ки хонанда худ казовати хакики хохад намуд.

Кад-кади тагоб меравам чавдарви,
Румолчаба магзу аз кафом медави

Олуча баланди карду каддам нарасид
Ин духтари кош сиёба зурам нарасид

Ин беди баланд соя кунад болота
Офтоб назанад руи гули раънота

Масчоба мурам, Масчо мазоро дорад,
Обхои хунуку лолазорхо дорад.

Ду коши сиё дорию хардуш куша,
Якташ ба ману якташ ба гирди гуша.

Дар дасти шумо пиёлаи чои кабуд
Монанди шумо раёни масчоба набуд.

Э куртасафед куртаякат багаки бед
Сад кас ба ту ошик асту моям ба умед

Хоят гуям намебури аз богат
Мобайни ду шохи себ чои хобат

То зинда хаям туро намонам ба касе
Баъд аз сари ман ту дону хар хору хасе

Хулбуи лаби чу шудаст меваи тар
Ру чониби мо карди дил чои дигар.

Кошот борик миёни кошот борик
Румоли сарат Рогифа кардаы торик

Худгиф мерию чи мебиёри бари ман
Дермуни накун токат надорад дили ман

Ман мемураму ду гур ковед бари ман
Якташ бари хасратому якташ абмри ман

Ту дар сари вот шинию ман дар таги вот
э дурракабуд умрама карди барбот

Садбарги сафед мебуравад бозикунун
Ранги мара карди худи барги хазун

Каддат ба мурам кадди ту паст афтодай
Кошони ту пурхумору маст афтодаы

Тагтаги тагобу меравам руболо
Ошик шудаам ба духтари домулло

Ман мерумао ба зираи дандунат
Дар гур-гури мохсину лаби хандунат

Арзанчиниба фурорамат вакти намоз
Лабхота тамошо мекунам пусти пиёз

Ман мемурамо ба хасрати дунёи
Гури мана хуч кунед дарод рушнои.

Боло мери ман ба ту боло мерам,
Ту гулчини рав ман пеши мулло мерам.

Аввал ба худо мурему охир ба шумо
Мо байта тамом кардему навбат ба шумо

Advertisements

June 4, 2009 - Posted by | Шеъру тарона, َФолклор

3 Comments »

  1. Vokean millate, ki doroi folklor yo surahoi halki nest, yak millati kholivu puch ast.Ikdomi pesh giriftai Firdavs khele kori hubu dar ayni zmaon durust ast.Mastchoh hargiz az bain nahohad raft bop chunin navishtavu surudahoi mardumi sohibzavkash.

    Comment by Behzod | June 5, 2009 | Reply

  2. She’rhoi ajoib, man hargiz chunin she’rhoro nakhonda budam,ammo rosti gap ba man ma’kul shud.
    Tashakkur

    Comment by Jamila | June 20, 2009 | Reply

  3. Firdavs, kore ki shumo mekuned kori khele khube ast va in bois meshavad to mardum dar borai Mastchohu mardumi on , urfu odotu rasmu rusumi on ma’lumot bigirand.
    Salomat boshed.

    Comment by Samandar | June 20, 2009 | Reply


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: